Çin’e Açılan Bir Kapı: Bir Virgül Dört’ün Hikayesi

2011’de Çin’e ilk gittiğimde yalnızca bir yıl kalıp döneceğimi düşünüyordum. Yıllar içinde bu ülkeyi anlamanın gökdelenlerden, hızlı trenlerden ve ekonomik rakamlardan çok daha fazlasını gerektirdiğini gördüm. Bu yolculuk, sonunda “Bir Virgül Dört”e dönüştü. Çünkü 1,4 milyar insanı başka türlü anlatamazdım.

Kürşat Emre Demir

2011 yılının başlarıydı. Geleneksel Çin Bahar Bayramı’nın hemen sonrasında Çin başkentine ayak bastığımda, burada on yıldan uzun süre kalacağımdan habersizdim. Tek kelime Çince bilmiyordum. “Ni hao”, “şie şie” gibi basit ifadeleri hemen öğrensem de, bunları da telaffuz etmekte zorlandığım için kimse ne dediğimi anlamıyordu. Bir yabancı olarak Çin’de yaşamaya başlamak, yeni doğan bir bebeğin dünyayla ilk teması gibiydi.

Zamanla bu yeni dünyanın dilini öğreneceğimden, sofralarına oturup kültürel dünyalarına gireceğimden ve bu ülke ve halkına dair bir kitap yazacağımdan habersizdim. “Bir yıl kalır dönerim” diyordum. Çin Seddi’ne çıkarım, Yasak Kent’i görürüm, becerebilirsem birkaç Çin şehrini daha gezer ve başladığım yere, Ankara’ya dönerim hesabım vardı.

Ancak işler öyle olmadı…

Çin, geniş coğrafyası ve uzun tarihiyle her geçen gün beni içine çekti. Başka bir tarih, zaman ve mekân tasavvurunun içinde bulmuştum kendimi. Çin’e dair hakikat, hiçbir genelleştirmeye sığmıyordu. “Bildim” dediğim şeyin yüzeyselliğini fark etmem birkaç gün sürüyordu.

Bütün bu merak ve anlama sürecinde aralıksız notlar aldım. Gördüğüm her bir detayı not defterlerime işledim. Zamanla bu kısa notlar daha uzun pasajlara ve nihayetinde bir kitaba dönüştü: Bir Virgül Dört: Çin’e İçeriden Bir Bakış. Kitabın kapağında da Pekin’deki Çin Ulusal Müzesi’nde bulunan dev Çin haritasının altında not aldığımı görebilirsiniz.

Değişim içinde sürekliliklerin izini sürmek

Çin söz konusu olduğunda yüzeyde gördüklerimiz çoğu zaman yanıltıcıdır. Pekin’in gökdelenlerine, Şanghay’ın ışıltılı yaşamına, dünyanın en uzun hızlı tren ağına ya da fabrikalardan çıkan milyonlarca ürüne bakarak Çin hakkında bir hükme varmak kolaydır. Zor olan, bütün bunları mümkün kılan zihinsel ve tarihsel sürekliliği görebilmek. Bir hızlı trenin hızından ziyade, o treni inşa etmeyi mümkün kılan mühendislik aklını; bir Çin kentinin büyüklüğünden ziyade, o kentin arkasındaki toplumsal örgütlenmeyi; ekonomik rakamlardan önce, insanların gündelik hayata, aileye, zamana, çalışmaya ve geleceğe nasıl baktığını merak ettim.

Benim için Çin’i anlamanın yolu da giderek bu küçük ayrıntılardan geçmeye başladı. Çin’e dair bildiklerimin çocuğunu, kitaplardan önce Pekinli taksi şoförlerinden, her gün binlerce kargo taşıyan kuryelerden, kollarında kırmızı bantlarla çevreyi gözetleyen ‘gönüllü’ teyzelerden öğrendim.

Bazen Pekin’de bir taksi şoförüyle yapılan sohbet, yüzlerce sayfalık bir Çin araştırmasında bulunamayacak bir şey söylüyordu. Pekinli taksicinin şivesi, hal ve tavırları, son ses dinlediği radyo tiyatrosu, elinde stres atmak için çevirdiği cevizler, yanı başından ayırmadığı çay termosu, kırmızı ışıklarda aracın kapısını açıp yere okkalı bir tükürük göndermesi, hepsi benim büyük anlatımın küçük imgeleri oldu.

Neden “Bir Virgül Dört”?

Kitabın adı, Çin’i tekil bir hikâye olarak anlatmanın zorluğundan doğuyor.

Bir virgül dört milyar insan… Çin hakkında konuşurken kullandığımız “Çinliler şöyle düşünür”, “Çin toplumu böyledir” gibi cümlelerin ne kadar büyük bir iddia taşıdığını hatırlatıyor bu sayı bana.

Diğer yandan, Çin’i sadece Batı medyasının Çin anlatısından okumak da, yalnızca Çin’in kendisi hakkında anlattığı resmi hikâyeye bakmak da bana hiçbir zaman yeterli ve samimi gelmedi. İki anlatının arasında, çok daha karmaşık, çelişkili ve dolayısıyla çok daha insani bir Çin portresi var. Ben o Çin’in peşinden gitmeye çalıştım.

Çünkü bana göre Çin’in yükselişini yalnızca büyüme oranlarıyla anlamak mümkün değil. Fabrikaları, hızlı trenleri, elektrikli otomobilleri ve yapay zekâ şirketlerini ortaya çıkaran toplumun zihinsel dünyasına da bakmak gerekiyor.

Gelecek on yılın dünyasında Çin’le nasıl bir diplomatik ilişki öngörüyoruz? Ticaretimizi hangi alanlarda derinleştirecek, hangi alanlarda gardımızı alacağız? Çin teknolojisiyle, sermayesiyle ve sanayi kapasitesiyle nasıl bir ilişki kuracağız? Rekabet ile işbirliği arasındaki dengeyi nerede arayacağız? Bunlar ekonomiden teknolojiye, enerjiden tedarik zincirlerine uzanan sonuçlarıyla neredeyse ulusal güvenlik meselesi kıymetinde sorular. Bu sorulara sağlıklı cevaplar verebilmek içinse önce karşımızdaki ülkeyi kendi gerçekliği içinde anlamamız gerekiyor.

Çin’e ilk gittiğimde ülke, dünya ekonomisinin hızla büyüyen üretim merkezi olarak görülüyordu. Aradan geçen yıllarda Çin yalnızca büyümedi, dünyanın geri kalanıyla derin etkileşimler kurdu. Dünyayla entegrasyon Çin’i değiştirirken, Çin etkisi de dünyaya yayıldı, önce ticaret ve şimdi giderek artan bir şekilde siyaset yapma tarzımızı etkileyen bir güce dönüştü. Dolayısıyla Çin’i anlamak artık içinde yaşadığımız dünyayı anlamanın yollarından biri. Tam da bu nedenle Çin hakkında daha fazla slogana değil, daha fazla meraka ihtiyacımız olduğunu düşünüyorum. Bir Virgül Dört biraz da bu merakın ürünü.

Bu Kitabı Satın Al

Kitap Satın Al

Kitap Satın Al

Önizleme İçin Tıklayın